Wat is mental load? En waarom je er zo moe van wordt

Het verschil tussen doen en eraan denken

De vaatwasser uitruimen is een taak. Die is klaar als hij klaar is. Onthouden dat de vaatwasser uitgeruimd moet worden, opmerken dat het vaatwasmiddel bijna op is, bedenken wanneer je dat koopt, en de dag erna nog een keer kijken of het gebeurd is — dat is mental load. Die lijst raakt nooit leeg.

Het is half twaalf 's avonds en je ligt eindelijk. Precies op dat moment begint je hoofd het lijstje af te lopen: de gymspullen, de verjaardag van je zwager, de tandartscontrole die je vorige maand had moeten maken. Niemand heeft je gevraagd daaraan te denken. Je doet het omdat je weet dat het anders niemand doet.

De vaatwasser is klaar als hij klaar is. De lijst in je hoofd nooit.

Vier stappen, en de scheefheid zit in twee ervan

De socioloog Allison Daminger interviewde voor Harvard vijfendertig stellen — zeventig gesprekken — en vond dat cognitieve arbeid in een huishouden altijd uit vier stappen bestaat:

• Anticiperen — vooruit zien dat er iets nodig zal zijn, voordat iemand het vraagt.
• Inventariseren — uitzoeken wat de mogelijkheden zijn.
• Beslissen — kiezen.
• Bewaken — in de gaten houden dat het gebeurt, en blijft gebeuren.

En dat is waarom "ik help toch mee" niet klopt

Daminger vond dat stap 3, beslissen, in de praktijk al vrij eerlijk verdeeld is. Stellen kiezen de school samen, de vakantie samen, de bank samen. Maar stap 1 en stap 4 — opmerken en bewaken — liggen bijna volledig bij één persoon, en dat is in heterokoppels overweldigend vaak de vrouw.

Dat verklaart een gesprek dat in veel huizen woordelijk hetzelfde gaat. De een zegt: "zeg het toch als er iets moet gebeuren, dan doe ik het." De ander wordt daar moe van zonder precies te kunnen uitleggen waarom. Het antwoord is: "zeg het maar" laat stap 1 en 4 waar ze lagen. Wie moet zeggen wat er moet gebeuren, doet nog steeds het onthouden, het opmerken en het bewaken. Er is alleen een stukje uitvoering overgedragen — het zichtbare stukje.

Wie moet zeggen wat er moet gebeuren, draagt de mental load nog steeds.

Hoe je merkt dat het bij jullie scheef ligt

Er is geen thermometer voor mental load, maar er zijn een paar vragen waarvan het antwoord meestal genoeg zegt:

• Wie weet welke maat kleren er nu past?
• Wie merkt het als de wc-rollen bijna op zijn?
• Wie weet wanneer de volgende tandartscontrole is?
• Als een van jullie een week wegvalt: bij wie staat het huishouden dan stil?
• Wie vraagt "wat moet ik doen?" en wie antwoordt?

Het is geen karakter en geen keuze

De meeste stellen zijn het niet oneens over wat eerlijk is. In Nederland wil 57% van de ouders dat man en vrouw evenveel betaald werk doen en 50% dat de zorg voor kinderen gelijk verdeeld wordt. De praktijk komt daar niet bij in de buurt.

Dat is geen houdingsprobleem. Het is een mechanismeprobleem: mensen willen het al, en ze hebben geen manier om het te doen. Een lijst maken helpt niet, want de lijst maken is zelf mental load. En "zeg het maar" helpt niet, want dat verplaatst alleen het zichtbare deel.

Wat wél werkt is één gebied per keer volledig overdragen — het opmerken, het beslissen én het bewaken — zodat de ander er niet meer aan hoeft te denken. Daar gaat het volgende artikel over.